John Pilger (1939-2023)

Στις 30 Δεκεμβρίου 2023 έφυγε από τη ζωή ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της ερευνητικής δημοσιογραφίας: ο Αυστραλός Τζον Πίλτζερ. Πέθανε σε ηλικία 84 ετών, στο Λονδίνο, όπου διέμενε. Την αναγγελία του θανάτου έκανε το στενό του συγγενικό περιβάλλον στον προσωπικό του λογαριασμό στο τουίτερ: «[…] Η δημοσιογραφία και τα ντοκιμαντέρ του είχαν δοξαστεί ανά τον κόσμο, αλλά για την οικογένειά του παρέμενε ένας εκπληκτικός πατέρας, παππούς και σύντροφος. Αναπαύσου εν ειρήνη».

«Γι’ αυτό δεν τουΐταρες τον τελευταίο καιρό;» είπα από μέσα μου, σαν να παραπονιόμουν στον νεκρό. Ήταν από τους λίγους δημοσιογράφους που παρακολουθούσα συστηματικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν σταμάτησε ποτέ να γράφει -έστω και σε ολίγες αράδες- τη γνώμη του για τα διεθνή συμβαίνοντα. Σε σύγκριση με άλλους πολιτικούς αναλυτές είχε γνώση της Ιστορίας από πρώτο χέρι: Ο Τζον Πίλτζερ ήταν για πολλά χρόνια πολεμικός ανταποκριτής για έγκυρα αγγλόφωνα μέσα ενημέρωσης. Tη μισή του ζωή την πέρασε κάνοντας ρεπορτάζ σε εστίες αναταραχής, συμπεριλαμβανομένων και των πολέμων στο δεύτερο μισό του περασμένου αιώνα. Το 1963 έπεσε μπροστά του από σφαίρες ο Μπομπ Κέννεντι, το 1966 πήγε να καλύψει τον πόλεμο στο Βιετνάμ, το 1967 προσγειώθηκε στη Νότια Αφρική με σκοπό να περιγράψει την καθημερινότητα των μαύρων του Απαρτχάιντ, το 1968 αντίκρυσε για πρώτη φορά παλαιστινιακό καταυλισμό, το 1979 ταξίδεψε στην Καμπότζη των Ερυθρών Χμέρ (“During my twenty-two years as a journalist, most of them spending transit at places of uncertainty and upheaval I had not seen anything to compare with what I saw in Cambodia.” 1)

Έμαθα τον Τζον Πίλτζερ στο Λονδίνο, όπου είχα πάει για το μεταπτυχιακό μου. Παρότι είχα σπουδάσει ΜΜΕ και Επικοινωνία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ποτέ δεν τον είχα διδαχθεί. «Δεν ξέρεις τον Πίλτζερ;» με ρώτησε έκπληκτη μια συμφοιτήτριά μου. Έτσι πήγα στο βιβλιοπωλείο και αγόρασα δύο βιβλία του, το Heroes και το Hidden Agendas. Το Heroes, κλασικό πια, κυκλοφόρησε πρώτη φορά στην αγορά  το 1986. Ο Πίλτζερ είχε ένα μαγικό τρόπο να παντρεύει το χρονογράφημα με την ιστορική γραφή, βάζοντας στο επίκεντρο πάντα τις αληθινές ιστορίες των απλών ανθρώπων. «Μου πήρε δέκα χρόνια να το γράψω, ήταν από τα αγαπημένα μου έργα και ήταν αυτό που μου προκάλεσε τον μεγαλύτερο πόνο γράφοντας και ξαναγράφοντας το», σημειώνει ο ίδιος στον πρόλογο. Στο Hidden Agendas (1999) φέρνει στο προσκήνιο σημαντικά γεγονότα που δεν αναδείχθηκαν στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. «(Το βιβλίο αυτό) αφορά την εξουσία, την προπαγάνδα και τη λογοκρισία. Είναι μια συνέχεια των προηγούμενων πονημάτων μου, HeroesSecret Country και Distant Voices. […] Έχω καταλάβει με τα χρόνια ότι δεν αρκεί οι δημοσιογράφοι να βλέπουν τους εαυτούς τους ως αγγελιοφόρους, αν προηγουμένως δεν έχουν καταλάβει την κρυφή ατζέντα που κείται πίσω από το μήνυμα. […] Είναι μύθος ότι ζούμε στην εποχή της πληροφόρησης – στην ουσία ζούμε στην εποχή των μέσων όπου η πληροφορία είναι επαναλαμβανόμενη, ακίνδυνη και ελεγχόμενη» υπογραμμίζει ο Πίλτζερ.

Ο Τζον Πίλτζερ γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Σίδνεϋ. Στις φλέβες του κυλούσε γερμανικό και ιρλανδέζικο αίμα. Ο προ-προπάππους και η προ-προγιαγιά του από την πλευρά της μητέρας του, ήταν Ιρλανδοί πολιτικοί κρατούμενοι που εξέτισαν την ποινή τους στην Αυστραλία. Μπήκε στη δημοσιογραφία σε ηλικία 17 ετών. Δούλευε για αρκετά χρόνια σε αυστραλιανές εφημερίδες πριν πάρει την απόφαση να μετοικήσει στην Ευρώπη. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, την εποχή που στο λιμάνι του Σίδνεϋ συνέρρεαν χιλιάδες μετανάστες από τη Γηραιά Ήπειρο, ανάμεσα τους και Έλληνες, εκείνος πήρε το πλοίο προς την αντίθετη κατεύθυνση. Μπάρκαρε στο ελληνόκτητο πλοίο «Bretagne» και αποβιβάστηκε στην Ιταλία. 2.

Η Αυστραλία και η αλήθεια

Ένα άλλο θέμα που απασχολούσε πολύ τον Τζον ήταν ο θάνατος της παραδοσιακής δημοσιογραφίας. Δεν έπαψε ποτέ να γράφει για την πίεση που δέχονται τα ΜΜΕ από τις κυβερνήσεις και για την καταστρατήγηση της ελευθεροτυπίας. Πίστευε ότι οι σημερινοί δημοσιογράφοι δεν είναι παρά φερέφωνα των ισχυρών.

Εκείνος δεν σταμάτησε ποτέ να υπηρετεί την αλήθεια. Έδινε φωνή στους αδύναμους, στον βιοπαλαιστή, στο χαροκαμένο, στους αφανείς ήρωες της καθημερινότητας. Ούτε η πατρίδα του γλίτωσε από το επικριτικό του βλέμμα: Οι ταινίες του, The Secret Country (1983), The Last Dream (1988), Welcome to Australia (1999) και Utopia (2013) πρόβαλαν το σκληρό αποικιοκρατικό παρελθόν της Αυστραλίας και μιλούσαν για τον απάνθρωπο τρόπο με τον οποίο οι λευκοί φέρονται στους Αβορίγινες.

Δεν ήταν μόνο ο Πίλτζερ, έτσι, σαν άνθρωπος. Κάθε Αυστραλός έχει αναπτυγμένο το αίσθημα δικαίου. Αυστραλοί δημοσιογράφοι, ειδικά εκείνοι που γαλουχήθηκαν με αξίες και ακολουθούν πιστά τη δημοσιογραφική δεοντολογία, δεν φοβούνται να πουν την αλήθεια. Μπορούν και να πεθάνουν γι’ αυτήν. Αν δείτε τις αυστραλιανές ταινίες Newsfront (Phillip Noyce, 1978), The Year of Living Dangerously (Peter Weir, 1982) και Balibo (Robert Connolly, 2009), θα καταλάβετε τι εννοώ. H τελευταία μάλιστα διηγείται την αληθινή ιστορία πέντε δημοσιογράφων που σκοτώθηκαν όταν κάλυπταν τα γεγονότα της εισβολής της Ινδονησίας στο Ανατολικό Τιμόρ, το 1975.

Ένα ανάλογο παράδειγμα θάρρους-αλήθειας είναι ο Αυστραλός υπήκοος Τζούλιαν Ασάνζ. Ο Πίλτζερ τον είχε συναντήσει στη φυλακή υψίστης ασφαλείας στο Μπέλμαρ του Λονδίνου όπου κρατείται μέχρι σήμερα. Αυτό είναι ένα δικό του σχόλιο στο τούιτερ:

“If you understand why Julian Assange and David McBride, truthtellers of the West’s wars, are being persecuted, then you understand Gaza and its serial killers. The two issues are about truth and freedom and warn us that a fascism in the ‘enlightened’ West is approaching.”

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Τζον Πίλτζερ έδινε άρθρα στην Consortium News, ένα μέσο που υποστηρίζει ενεργά την πολιτική κριτική και την ανεξάρτητη ερευνητική δημοσιογραφία. Διαβάστε εδώ μια ανάλυση για την υπόθεση Ασάνζ και τη στάση που κράτησε ο τωρινός πρωθυπουργός της Αυστραλίας, Anthony Abanese, ηγέτης του Εργατικού Κόμματος: https://consortiumnews.com/2023/03/10/john-pilger-the-betrayers-of-julian-assange/

Μπαίνοντας ξανά στο τούιτερ του Τζον Πίλτζερ πρόσεξα μια ευχαριστήρια ανακοίνωση από τα μέλη της οικογένειας, που επισήμανε ότι από εδώ και στο εξής θα φροντίσουν να κρατήσουν το έργο και τη μνήμη του ζωντανή. Το τουίτ αυτό στις 21 Φεβρουαρίου είχε 16 χιλιάδες λάικ και 3,6 χιλ. αναδημοσιεύσεις. Φαίνεται πως ο θρύλος Τζον Πίλτζερ δύσκολα πεθαίνει.

  1. John Pilger, Heroes, Vintage 2001. Πρώτη έκδοση το 1986. 
  2. “Among Australians of my generation there was a migratory urge to go north and for some of us to stay away many years and for other never to come home. Some have been able to state concisely why they left; I have never been able to do so, because I suspect my moving had more to do with following a moving crowd than any bold expression of individualism. I did want, though, a perspective on the world, to which my own small world, a copy, seemed barely connected. And I was twenty-two years old, which was reason enough to go” John Pilger, Heroes, Vintage 2001

Τελευταία ενημέρωση: 14/04/2024