30 Ιουλίου 2026
Βρισκόμαστε στην κεντρική παραλία του Πόρτο Γερμενού. Η κόρη μου, στο άνθος της νιότης της, μού ζητά να τη βγάλω αναμνηστική φωτογραφία μπροστά στο ηλιοβασίλεμα.
Ο ήλιος δύει στη δεξιά πλευρά του ανατολικού όρμου του Κορινθιακού Κόλπου, στην κατάληξη του βουνού Κιθαιρώνα. Τοποθετώ την κόρη μου αριστερά του ηλίου. Προσπαθώ να ρυθμίσω σωστά το κάδρο, αλλά κάτι με ενοχλεί στην εικόνα. Κάτι που δεν μπορώ να διορθώσω, ούτε να «κλέψω».
Μπροστά από τον ήλιο ορθώνονται ανεμογεννήτριες, σαν γιγάντιοι σταυροί.
Το ίδιο ακριβώς μου είχε συμβεί πέρυσι το καλοκαίρι στη Λέρο. Ανεβαίνοντας από την Αγία Μαρίνα προς το Κάστρο, σταματάμε σε ένα ψηλό σημείο για να θαυμάσουμε το ηλιοβασίλεμα. Ο ήλιος πέφτει πίσω από βουνό που περιβάλλει την παραλία της Γούρνας. Και πάνω στην κορυφή, πάλι ανεμογεννήτριες.
«Καλά, αυτοί που βάζουν τις ανεμογεννήτριες δεν μελετούν το ηλιοβασίλεμα; Δεν θα έπρεπε να υπάρχουν μελέτες και για αυτά;» Φαίνεται πως, πέρα από τα περιβαλλοντικά προβλήματα που προκαλούν οι ανεμογεννήτριες, προκύπτουν και αισθητικά ζητήματα.
Ξεδιπλώνω τις σκέψεις στη φίλη μου, που με φιλοξενεί στο Πόρτο Γερμενό, όπου διαθέτει εξοχικό. Χάρη σε εκείνη μπορώ να κάνω ένα μπάνιο σε ένα τόσο όμορφο μέρος, μόλις μία ώρα από την Αθήνα.
Τα μνημόνια της κρίσης, σε συνδυασμό με τις νεοφιλελεύθερες πρακτικές του σήμερα, κάνουν κάθε χρόνο τη ζωή μου οικονομικά δυσκολότερη (και πολλών άλλων Ελλήνων επίσης), σε σημείο που οι κανονικές διακοπές να μοιάζουν πλέον άπιαστο όνειρο.
Η φίλη μου γνωρίζει την κατάστασή μου. Γι’ αυτό και προσφέρθηκε να με φιλοξενήσει. Εκτός από εμένα, καλεί και τα παιδιά μου. Μάλιστα, μού παραχωρεί το κρεβάτι της, ενώ εκείνη κοιμάται στον καναπέ, στο σαλόνι που, δυστυχώς, δεν κλιματίζεται.
Δεν είχα ξαναπάει στο Πόρτο Γερμενό, παρά μόνο ένα Πάσχα όποτε με είχε καλέσει ξανά, αλλά και ένα καλοκαίρι που η θάλασσα ήταν γεμάτη τσούχτρες και δεν καταφέραμε να χαρούμε το μπάνιο μας.
Το Πόρτο Γερμενό, γνωστό από την αρχαιότητα ως Αιγόσθενα, είναι ένα πανέμορφο μέρος. Εκεί σώζονται μέχρι σήμερα τμήματα του εντυπωσιακού φρουρίου του 4ου αιώνα π.Χ. Συμφωνούμε με τη φίλη μου να το επισκεφθούμε την επόμενη φορά που θα έρθουμε στον οικισμό. Αυτή τη φορά η ζέστη μάς έχει καταβάλει.
Η όμορφη διαδρομή μέσα από το πευκόδασος, το εκκλησάκι στην κορυφή του βουνού, τα καθαρά και δροσερά γαλαζοπράσινα νερά του κόλπου, το μικρό χωριό με τα απολύτως απαραίτητα (δυστυχώς έχει κλείσει ο φούρνος και το σουβλατζίδικο), η χαλαρή καφετέρια πάνω στην παραλία, τα ξωκκλήσια, οι αιωνόβιες ελιές με τους παχείς κορμούς, κάνουν τα Αιγόσθενα μια ειδυλλιακή περιοχή για παραθερισμό.
Αισθάνομαι, έστω για λίγο, ότι κάνω διακοπές. Εχω την ψευδαίσθηση πως βρίσκομαι κάπου μακριά, κι ας είμαι στη Δυτική Αττική. Παρατηρώντας την ανθρωπογεωγραφία της παραλίας, καταλαβαίνω ότι το Πόρτο Γερμενό και τα Βίλια -που κάποτε προσέλκυαν τη βασιλική οικογένεια- είναι κυρίως καταφύγιο των κατοίκων των Δυτικών Προαστίων.
Η θέα από το εξοχικό είναι μαγευτική. Κάτω από τα πεύκα βλέπεις ολόκληρο τον κόλπο. Αυτή η αντίθεση πράσινου-μπλε ξεκουράζει το βλέμμα του ανθρώπου. Και το σπίτι, όπου φιλοξενούμαστε, είναι ένα όμορφο πέτρινο οικοδόμημα φτιαγμένο με γούστο και μεράκι.
Η κόρη μου είναι τόσο χαρούμενη. Κι εγώ είμαι χαρούμενη που τη βλέπω χαρούμενη.
Στο μπαλκόνι θαυμάζουμε την πανσέληνο του Ιουλίου. Λούζομαι στο φως της και στέλνω ευχές στο σύμπαν για το καλό όλων μας. «Θα ξανάρθουμε. Τέλη Αυγούστου και τον Σεπτέμβριο», μου λέει η φίλη μου, καταλαβαίνοντας ότι δεν θέλω να επιστρέψω στο τσιμέντο της Αθήνας.
Το επόμενο πρωί αναχωρούμε.
31 Ιουλίου 2026
Στο δρόμο της επιστροφής παρατηρώ τους εργάτες που τοποθετούν υπόγεια καλώδια της ΔΕΗ. Μετά ανυψώνω το βλέμμα μου προς τα δέντρα. Θαυμάζω το πυκνό δάσος που μας περικυκλώνει σε κάθε στροφή. Αναρωτιέμαι πώς αυτή η πυκνή δασική έκταση δεν έχει ακόμη καεί. Κάνω «πτου πτου», μέσα από το μπλουζάκι μου, μην τη ματιάσω.
1η Αυγούστου 2026
Ξεσπά φωτιά στην Βοιωτία. Μου το ανακοινώνει η φίλη μου μέσω μηνύματος. Ανοίγω την τηλεόραση να δω τις εικόνες. Από μέσα μου νιώθω τύψεις: «Μήπως φταίω εγώ; Μήπως είμαι γρουσούζα;»
Μετά σκέφτομαι λογικά: γιατί να νιώθω εγώ την ευθύνη για τις πυρκαγιές που εκδηλώνονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα; Γιατί να μην την αισθανθούν εκείνοι που κυβερνούν και υποτίθεται ότι σχεδιάζουν την αντιπυρική προστασία της χώρας; Εκείνοι που αποφασίζουν για τα μέσα πυρόσβεσης, την πρόληψη, τις υποδομές και την προστασία των δασών;
Όσο η φωτιά εξελίσσεται, κάνω προσευχές να μην πάθει τίποτα η θερινή κατοικία της φίλης μου. Οι προσευχές δεν πιάνουν τόπο. Το μισό σπίτι καίγεται— το πάνω μέρος. Εκεί όπου κάποτε καθόμασταν και τρώγαμε, τώρα έχει γίνει στάχτη.
Κάνω τότε μια εγωιστική σκέψη: Πάει και η μοναδική μου ευκαιρία να κάνω ολιγοήμερες διακοπές. Ντρέπομαι για τη σκέψη μου, και την αποσύρω γρήγορα. Τι να πουν οι άνθρωποι που κάηκαν τα σπίτια τους;
4 Αυγούστου 2026
Ως δημοσιογράφος αρχίζω να ερευνώ το θέμα.
Τα τελευταία χρόνια έχουμε ακούσει πολλές φορές ότι οι πυρκαγιές συνδέονται με οικονομικά συμφέροντα, επενδύσεις ή σχέδια αξιοποίησης εκτάσεων που προηγουμένως ήταν δασικές.
Κάποιες από αυτές τις καταγγελίες μπορεί να είναι αβάσιμες. Κάποιες χρειάζονται έρευνα. Το να αποκαλείται, όμως, κάθε τέτοιος προβληματισμός «θεωρία συνωμοσίας» μπορεί να κλείσει μια συζήτηση πριν εξεταστούν τα πραγματικά δεδομένα. Όπως, για παράδειγμα, οι ανεμογεννήτριες. Στην αρχή τις βάφτιζαν «θεωρία της συνωμοσίας», αλλά αργότερα βλέπαμε να τοποθετούνται γρήγορα αιολικά πάρκα σε καμένες δασικές εκτάσεις, όπως για παράδειγμα στη Δαδιά.
Τα οικονομικά συμφέροντα που υπάρχουν σε μια περιοχή πρέπει να εξετάζονται, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει προκαταβολικά να ενοχοποιούνται.
Στις πυρκαγιές του 2025 στη Βόρεια Χίο, όπου κάηκαν περισσότερα από 40.000 στρέμματα, περιβαλλοντικές οργανώσεις συνέδεσαν την οικολογική καταστροφή με τον με τα κυβερνητικά σχέδια εξόρυξης αντιμονίου.
Η ύπαρξη ενός επίσημου σχεδιασμού για την αξιοποίηση πολύτιμων ορυκτών δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι μια πυρκαγιά συνδέεται με αυτόν. Αλλά είναι ένας λόγος για να παρατηρεί κανείς τι συμβαίνει σε μια περιοχή πριν και μετά την καταστροφή.
Σύμφωνα με την Πυροσβεστική, η πυρκαγιά στον Πορτο Γερμενό είχε ως αφετηρία δύο πύρινα μέτωπα: το ένα ξεκίνησε από την περιοχή της Ξηρονομής. Το άλλο, από στο Καλαμάκι Βοιωτίας. Η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού του Πυροσβεστικού Σώματος τοποθετεί τα αίτια της πυρκαγιάς φέτος σε πιθανό σπινθήρα που προκλήθηκε από καλώδια ιδιωτικού δικτύου μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας που συνδέεται με αιολικό πάρκο.
Στη μεγάλη φωτιά του 2009, η πυρκαγιά εκδηλώθηκε το πρωί του Σαββάτου 22 Αυγούστου σε έναν ελαιώνα κοντά στη θέση Λιβαδόστρα στη Βοιωτία. Από τη Λιβαδόστρα, η οποία διοικητικά ανήκει στην τοπική κοινότητα Λεύκτρων του Δήμου Πλαταιών, η φωτιά επεκτάθηκε προς τον Άγιο Βασίλειο και στη συνέχεια έφτασε μέχρι τον Πόρτο Γερμενό, στη Δυτική Αττική.
Τα Λεύκτρα, η Ξηρονομή και το Καλαμάκι βρίσκονται σε πολύ κοντινή απόσταση από τον Άγιο Νικόλαο, όπου μεγάλη εταιρεία ελληνικών συμφερόντων υλοποιεί επένδυση ύψους 295,5 εκατ. ευρώ για τη δημιουργία νέας γραμμής παραγωγής βωξίτη, αλουμίνας και γαλλίου. Η εταιρεία εντάσσει πρώτη φορά το γάλλιο στην παραγωγική της δραστηριότητα, με την έναρξη της παραγωγής να τοποθετείται σταδιακά από το 2027 και την πλήρη λειτουργία της μονάδας να αναμένεται έως το 2028. Το γάλλιο αποτελεί κρίσιμη πρώτη ύλη για τεχνολογίες αιχμής από την πράσινη μετάβαση έως την άμυνα, και η παραγωγή του στην Ελλάδα θα ενισχύσει την στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, που τώρα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την Κίνα.
Δεν λέω ότι η φωτιά μπήκε για να εξυπηρετήσει μια επένδυση. Δεν μπορώ να το αποδείξω άλλωστε. Και θα ήταν δημοσιογραφικά αντιδεοντολογικό να παρουσιάσω μια υπόθεση ως γεγονός. Η παρατήρηση όμως είναι θεμιτό δημοσιογραφικό εργαλείο. Όταν μια περιοχή καίγεται, δεν πρέπει να κοιτάμε μόνο πώς ξεκίνησε η φωτιά. Πρέπει να κοιτάμε και τι συμβαίνει στην περιοχή μετά τη φωτιά.
Ποια συμφέροντα υπάρχουν. Ποιοι σχεδιάζουν. Ποιοι επενδύουν. Ποιοι ωφελούνται. Ποιοι χάνουν. Και κυρίως: Πώς αλλάζει το τοπίο μιας καμένης περιοχής; Τι γίνεται με τις αναδασωτέες εκτάσεις; Ποια έργα μπορούν να προχωρήσουν και σε ποια σημεία; Και ποιος θα ελέγξει ότι η καταστροφή δεν θα αποτελέσει αφορμή για να αλλάξει ο χαρακτήρας της περιοχής;
Η ερημοποίηση ενός τόπου είναι καταστροφή για τους ανθρώπους που ζουν εκεί. Για κάποιον άλλο, όμως, μια κατεστραμμένη περιοχή μπορεί να θεωρηθεί ευκαιρία.
Από τις προηγούμενες πυρκαγιές έχουμε μάθει ότι υπάρχει ελάχιστο ενδιαφέρον για τους ανθρώπους που χάνουν τα σπίτια τους. Κάποια σπίτια μπορεί να γλίτωσαν φέτος, αλλά ποιος εγγυάται στους ιδιοκτήτες ότι του χρόνου ή του παραχρόνου όταν εκδηλωθεί ξανά πυρκαγιά θα σωθεί το σπιτικό τους; Η καλύτερη λύση είναι η ενδυνάμωση των τοπικών κοινωνιών και η δημιουργία Παρατηρητηρίων Φωτιάς σε ολόκληρη τη χώρα.
Στην αρχή είχαν απορρίψει τις ανεμογεννήτριες ως θεωρία της συνομωσίας, μετά είδαμε να μπαίνουν ανεμογεννήτριες παντού. Μένει τώρα να αποδειχθεί αν μπαίνουν φωτιές για την εξόρυξη πολύτιμων γαιών.
