Η Χελώνα

Μέσο επικοινωνίας για την πολιτική, τον πολιτισμό και τη Διασπορά.

Ιδρύτρια: Ελένη Βροντή.
Το γραφείο κείται μεταξύ Αθήνας και Αδελαΐδας.

Θυμός ίσον άνθρωπος

από Σελάνα Βροντή στις 16 Απριλίου 202112 Ιουλίου 2025

Μια συζήτηση με τον Ελληνα συγγραφέα Χρήστο Χρυσόπουλο για συναισθήματα οργής.

Γνωστοποίηση Ι

Συνεχίζεται με αμείωτο ενδιαφέρον η μέθοδος συγκάλυψης της υπόθεσης των Τεμπών.

Γνωστοποίηση ΙΙ

«Η Χελώνα» είναι ανοιχτή σε συνεργασίες.

Από τον Ned Kelly μέχρι την Furiosa

από Helen Vrontis στις 16 Απριλίου 202113 Φεβρουαρίου 2025

Ο εθνικός κινηματογράφος και το case study της Αυστραλίας.

Σκοπός της «Χελώνας» είναι να διαμορφώσει ένα πεδίο σκέψης και δράσης, χωρίς ωστόσο να μένει πίσω στην επικαιρότητα. Αλλωστε, όπως και στο μύθο του Αισώπου, το ερπετό με το καρό καβούκι έφτασε πρώτο στη γραμμή του τερματισμού κι ας συναγωνιζόταν το λαγό που έτρεχε γρηγορότερα.

«Η Χελώνα» (με το συνοδευτικό μότο «Σπεύδει βραδέως») πατάει πάνω στις έννοιες της επιτάχυνσης και της επιβράδυνσης. Ο Μάρσαλ ΜακΛούαν (1911–1980) και ο Πολ Βιριλιό (1932–2018) ήταν από τους λίγους φιλόσοφους που ανέλυσαν σε βάθος τη σχέση ταχύτητας και ΜΜΕ, σκιαγραφώντας τις προεκτάσεις της στους τομείς της πολιτικής, της αισθητικής, της ηθικής και της ζωής γενικότερα.

Ο Καναδός θεωρητικός μίλησε πρώτος για το «οπτικό στρες» που προκαλείται από τα μίντια (ήδη από την εφεύρεση της τυπογραφίας), ενώ ο σημαντικός Γάλλος διανοητής επισήμανε ότι στην επιταχυνόμενη κοινωνία, στην οποία ζούμε, ο χρόνος ισοπεδώνεται και μειώνεται η ενέργεια του ανθρώπου να σκέφτεται: «Στο σημερινό κόσμο», για να δανειστούμε μια φράση του από το βιβλίο του «Καθαρός πόλεμος», «ο πραγματικός χρόνος δεν έχει σκέψη». Υπάρχει δηλαδή μία βία στην ταχεία διασπορά της πληροφορίας, η οποία δεν έχει γίνει κατανοητή ακόμη, ειδικά στην εποχή μας που η ταχύτητα μετριέται πλέον σε νανοδευτερόλεπτα και η επικοινωνία δεν σταματά ποτέ.

Nicole Loraux, Τα τέκνα της Αθηνάς. Επιστημονική επιμέλεια: Γιάγκος Ανδρεάδης. Εκδ. Νέα Σύνορα-Α.Α. Λιβάνη, 1992.

Susan Sontag, Περί Φωτογραφίας, εκδόσεις του περιοδικού ΦΩΤΟγράφος, 1993. Μτφρ. Ηρακλής Παπαιωάννου.

Roland Barthes, Εικόνα-Μουσική-Κείμενο, εκδ. Πλέθρον, Αθήνα 1988.

Πολ Βιρίλιο / Silver Lotringer, Καθαρός πόλεμος, εκδ. Νησίδες, 2008. Μτφρ. Αθανάσιος Δρατζίδης.

Ζαν Μποντριγιάρ, Ρέκβιεμ για τα μέσα ενημέρωσης, εκδ. Ελεύθερος Τύπος, 1972.

Jean Baudrillard, Η έκσταση της επικοινωνίας, εκδ. Καραδαμίτσα, 1991. Μτφρ. Βαγγέλης Αθανασόπουλος.

Χανς Μάγκνους Εντσενμπέργκερ, Για μια θεωρία των μέσων επικοινωνίας, εκδ. Επίκουρος, Αθήνα, 1981.

Πωλ Βιριλιό, Η διαδικασία της σιωπής, εκδ. Νησίδες, Σκόπελος, 2002.

Ζαν Μπωντριγιάρ, Η Καταναλωτική κοινωνία. Οι μύθοι της, οι δομές της, εκδ. Νησίδες, Σκόπελος, 2000. Μτφρ. Βασίλης Τομανάς.

Επίκτητος, Η ελευθερία, εκδ. Δώμα, Αθήνα, 2017. Μετάφραση – επίμετρο: Θάνος Σαμαρτζής.

Από την οικονομική κρίση μέχρι τις μέρες μας, πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν να εκφράσουν δημόσια την άποψή τους για σοβαρά ζητήματα που απασχολούν τους ίδιους και τη χώρα τους. Φοβούνται μήπως χάσουν φίλους, την εργασία τους, την αξιοπρέπειά τους, ακόμη και τη ζωή τους, αν κρίνουμε από την υπόθεση Καραϊβάζ και άλλους περίεργους θανάτους. Είναι δύσκολο να εκφράσει κανείς μια πολιτική άποψη χωρίς να κινδυνεύει να απομονωθεί, να απομακρυνθεί από το σύνολο ή να στοχοποιηθεί.

Εγώ, βέβαια, αντιμετωπίζω και ένα άλλο —πιο ελαφρύ— δίλημμα: Θα πάψω να θεωρούμαι «κουλ»;

Ως παιδί των ’90s, μεγάλωσα σε μια δεκαετία όπου είχε ατονήσει η ένταση των ιδεολογικών κινημάτων. Το λάιφσταϊλ ήταν το κυρίαρχο. Πολλά προβλήματα έμοιαζαν «λυμένα»: από την ισότητα των φύλων μέχρι τον διαχωρισμό των κοινωνικών τάξεων. Είχαμε την αίσθηση ότι όλα προχωρούσαν ομαλά και ότι, κατά κάποιον τρόπο, ήμασταν όλοι «αγαπημένοι».

Ήμουν ξεκάθαρα απολιτίκ. Εξακολουθώ να μην ασχολούμαι με τα κομματικά, γιατί αισθάνομαι ότι κανένα κόμμα δεν με εκφράζει πραγματικά. Ωστόσο, μέσα από τις διαδοχικές κρίσεις των τελευταίων χρόνων, άρχισα να σκέφτομαι και να δρω πιο πολιτικά.

Συχνά έρχεται στον νου μου ο τίτλος «Στοχασμοί ενός απολιτικού» του Τόμας Μαν. Παράλληλα, νιώθω ταύτιση με την πορεία του Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο οποίος, όπως ο ίδιος ομολογεί, υπήρξε αρχικά «απολιτίκ» προτού εξελιχθεί σε έναν βαθιά πολιτικό δημιουργό. Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το βιβλίο του «Για τη Φιλοσοφία και τον Μαρξισμό» (εκδ. Στοχαστής, 1977): «Χρόνια κιόλας ήμουν γνωστός συγγραφέας· ωστόσο τίποτα δε γνώριζα από πολιτική […]· όταν ρωτούσαν τη γνώμη προοδευτικών πνευματικών ανθρώπων ζητούσαν συχνά και τη δική μου. Όμως από πολιτική δεν καταλάβαινα μήτε την αλφαβήτα ακόμα, και για τα δημόσια πράγματα της χώρας μου ήξερα όσα κι ένας αγρότης στο χωραφάκι του. […] Τελικά με βοήθησε ένα, ας το πούμε, “ατύχημα της δουλειάς”: Έπρεπε, για κάποιο θεατρικό έργο, να περιγράφω το χρηματιστήριο σιτηρών του Σικάγου […]».

Ωστόσο, ένας αγαπημένος φίλος με συμβούλεψε να μην γράφω στα social media για πολιτικά θέματα. Πώς μπορώ όμως να αδιαφορήσω για όσα συμβαίνουν γύρω μου; Ιδιαίτερα σε μια εποχή έντονων πολιτικών και κοινωνικών μεταβολών, όπου ο νεοφιλελευθερισμός, όπως τον βιώνουμε στη χώρα μας, έχει αφήσει βαθιές οικονομικές και κοινωνικές πληγές.

Σε όλα τα χρόνια της Μεταπολίτευσης, δεν θυμάμαι να έχω αισθανθεί ποτέ πιο άσχημα στη ζωή μου. Σήμερα έχω την αίσθηση ότι ζούμε σε μια περίοδο όπου οι έννοιες της δημοκρατίας και της ελευθερίας δοκιμάζονται. Δεν είναι μόνο η επιβολή της όπλων που μπορεί να κάνει έναν σκεπτόμενο άνθρωπο να σιωπήσει. Υπάρχουν και άλλοι μηχανισμοί: η υποβάθμιση της δημόσιας παιδείας, η συρρίκνωση των δημόσιων χώρων ή ακόμη και περιορισμοί στην καθημερινότητα, όπως τα curfews που επιβλήθηκαν την περίοδο της πανδημίας.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρατηρούμε συχνά φαινόμενα όπως δολοφονίες χαρακτήρων, αποκλεισμούς, μηνύσεις και στοχοποίηση χρηστών. Ή δημιουργούνται ομάδες σαν την «Ομάδα Αλήθειας», που μόνο με την αλήθεια δεν ασχολούνται. Ζούμε σε περίεργες εποχές, όπου η δημόσια έκφραση συχνά περιορίζεται. «Είναι αυτό που ζούμε σήμερα “Δημοκρατία”;», αναρωτιέμαι πραγματικά. Όπως γράφει η γνωστή Γερμανίδα φιλόσοφος Χάνα Άρεντ στο έργο της «Ανθρώπινη Κατάσταση»: «Το κοινό σημείο όλων των τυράννων είναι ο εξοστρακισμός των πολιτών από τη δημόσια σφαίρα».

Ο Μπρεχτ, μετά την έρευνά του για το Χρηματιστήριο Σιτηρών του Σικάγου, άρχισε να δημιουργεί πολιτική τέχνη. Θεωρούσε ότι η τέχνη δεν μπορεί να είναι αποκομμένη από την κοινωνία και την πολιτική πραγματικότητα. Έτσι και η γραφή (ακόμη και τα ποστ) είναι μια μορφή πολιτικής πράξης. Γιατί χωρίς δημόσιο λόγο δεν έρχονται αλλαγές στην κοινωνία. Και χωρίς αλλαγές, τα καθεστώτα δεν πέφτουν.